Teşekkürler...
Mesajınız gönderilmiştir.
banka,
belge,
beyanname,
değerleme,
istisna,
iştirak,
karşılık,
kurumlar,
mali,
matrah,
ödeme,
öiv,
sgk,
vergi,
yasa
Yayın Tarihi: 31.12.2009
Şu günlerde yıl sonu işlemleri nedeniyle hiç de hafif olmayan mevcut rutinlerine ek bir yoğunluk gelen mali işler yöneticilerine çok detaylı açıklamalara girişmeden, kısa hatırlatmalar yapmanın yararlı olacağını düşünüyorum.
Mali işler yöneticisinin vergi beyannamesini hazırlarken işe başlangıç noktası doğal olarak ticari bilanço ve gelir tablosu olacaktır. Kural olarak işletmenin yıl içinde gerçekleştirmiş olduğu tüm işlemlerinin, vergisel açıdan gelir ya da gider olarak dikkate alınıp alınmayacağına bakılmaksızın muhasebe sistemine girildiğini varsayarsak, tüm dönem sonlarında olduğu gibi yıl sonunda da söz konusu işlemler sonucunda oluşturulmuş olan ve adına bir anlamda "ticari kar" diyebileceğimiz kar rakamından vergi yasalarına uygun düzeltmelerin yapıldığı ve sonuçta vergi matrahına ulaşmayı sağlayacak "mali kar"a geçerken aşağıdaki temel hususlara özellikle dikkat edilmesi gerekecektir:
Mali kar hesaplanırken "gider" niteliği dikkatle araştırılması gereken işlemler
Vergi Usul Yasası'nda tanımlanmamış, dolayısı ile sınırları ve nitelikleri vergi yasaları ile belirlenmemiş olan karşılıklar sebebiyle yaratılan giderler ticari olarak işletmenin gerçek durumunu göstermesi açısından gerekli ve yararlı olsa da mali karın oluşumu sırasında mutlaka vergi matrahına eklenmelidir. Şüpheli alacak karşılıklarının yasada belirlenmiş olan niteliklere uygun olan alacaklara uygulandığından emin olunmalıdır.
- - Ortak ve İlişkili kişilerle yapılan işlemler
Vergi yasaları açısından üzerinde önemle durulması gereken konuların başında kurumların ortakları ve ortakla ilişkili sayılan kişiler ile yaptığı işlemler gelmektedir. Bu konu iki açıdan önem kazanmaktadır: Örtülü Sermaye ve Transfer fiyatlaması yolu ile örtülü kazanç dağıtımı.
Kurumlar yıl sonu işlemleri sırasında ortak ya da ortakla ilişkili kişilerden kullandıkları kaynaklar karşılığında bu kişilere ödenen faiz ve benzeri tutarlarla, borç döviz cinsinden alınmışsa buna ilişkin doğacak olan kur farklarının vergisel açıdan kurum kazancının tespitinde gider olarak dikkate alınıp alınamayacağının tespiti açısından özel bir çalışma yapmalıdırlar.
Bilindiği gibi banka dışı ortak ya da ortakla ilişkili kişilerden yapılan borçlanmaların kurum dönem başı öz sermayesinin üç katını aşması durumunda bu sınırı aşan kısma ilişkin faiz, kur farkı ve benzeri giderler vergisel açıdan kurum kazancının tespitinde gider olarak dikkate alınamaz ve ortak ya da ilişkili kişiye ödenen faiz kar payı sayılır.
Ayrıca Transfer fiyatlaması hükümleri gereği ortak ya da ilişkili kişilerle yapılan her türlü işlemde uygulanacak olan fiyatlar piyasa fiyatları olmak durumundadır.
- Ödenen vergi ve para cezaları ile tazminatlar
Vergi yasalarımız vergi ve para cezaları ile herhangi bir sözleşmeye ya da kazai hükme dayanmayan tazminatların vergi matrahının oluşturulması sırasında gider olarak dikkate alınmasını kabul etmemektedirler. Dolayısı ile yıl içinde yapılan ve yasal kayıtlara gider olarak intikal ettirilen söz konusu giderler yıl sonu işlemleri sırasında kanunen kabul edilmeyen gider olarak dikkate alınmalıdır.
- Belgeye dayandırılamayan giderler
Kural olarak vergi matrahının hesaplanması sırasında gider olarak dikkate alınacak olan her bir tutarın, nitelikleri vergi yasalarında belirlenmiş olan belgelerle ispat edilmesi gerekmektedir. Vergi matrahının oluşumunda belgesi temin edilemeyen giderler kural olarak mutlaka ayıklanmalıdır.
- İşle bağlantısı kurulamayan giderler
Vergi yaslarımız işle ilgili olmak kaydıyla ticari kazancın elde edilmesi ve sürdürülmesi için yapılan giderlerin kurum kazancının tespitinde indirilmesini kabul etmiş olduğundan doğrudan kazançla ilişkisi kurulamayan giderlerin vergi matrahının tespitinde indirilmesi mümkün bulunmamaktadır.
- Motorlu Taşıtlar vergisi, SGK Primleri ve Özel İşlem Vergileri
Yukarıda belirtilen ödemeler vergi matrahının tespitinde gider olarak kabul edilmeyeceği için matrahın hesabında gerekli düzeltmeler yapılmalıdır.
- İstisna kazançlara ilişkin giderler
Kurumlar Vergisi Yasası hükümlerine göre iştirak hisseleri alımıyla ilgili finansman giderleri hariç olmak üzere, kurumların kurumlar vergisinden istisna edilen kazançlarına ilişkin giderlerinin veya istisna kapsamındaki faaliyetlerinden doğan zararlarının istisna dışı kurum kazancından indirilmesi mümkün bulunmadığından kurumlarda istisnadan yararlanan kazançlara ilişkin oluşmuş gider ya da zararların dikkatle analiz edilerek vergi matrahının tespitinde dikkate alınması gerekmektedir.
Yararlanılabilecek istisnalar
Ticari olarak gelir olarak dikkate alınması gereken bazı kazançlar vergi yasaları açısından "istisna" sayılarak ya da belli koşullarda indirim hakkı tanınarak vergileme dışı tutulmuş olabilir.
Yıl sonu işlemleri sırasında işletmelerde vergi yasaları açısından istisna tutulmuş ya da indirim hakkı tanınmış olan gelir kalemlerinin olup olmadığını tespit etmek, bu nitelikteki kazançlara ilişkin olarak da yasalarda belirlenmiş şartların oluşup oluşmadığını, belgelerin tam olup olmadığını, işlemlerin yapılıp yapılmadığı kontrol etmek hem yasal olarak verilmiş bir haktan yararlanmak açısından önem kazanmakta ve hem de yararlanılan bir istisna/indirim dolayısı ile daha sonra herhangi bir eleştiri almamak açısından önemlidir.
İstisna/indirim koşullarına ilişkin detaylara girmeden başlıklar halinde sayacak olursak önemli istisna /indirim kalemleri şöyle sıralanabilir:
- Yurt içi ve yurt dışı iştirak kazançları ( Alınan kar payları )
- - Yurt içi ve yurt dışı iştirak hissesi satış kazançları ( Elde edilen satış karları )
- - Gayrimenkul satış kazançları
- - Yurt dışı şubelerden elde edilen kazançlar
- - İnşaat, onarma işlerine ilişkin yurt dışından elde edilen kazançlar
- - AR-GE indirimi
- - Sponsorluk giderleri
- - Bağış ve yardımlar
Daha önce de belirttiğimiz gibi yukarıda ana başlıkları ile sayılan istisna ve indirimlerden yararlanma koşullarına ilişkin mutlaka detaylı bir çalışma yapılmasında yarar vardır.
Diğer önemli hususlar
Yılsonu işlemleri sırasında
- Değerlemelere ( özellikle kasa, menkul kıymetler, emtea, alacaklar, borçlar ) ve Amortisman /özel maliyetlere, reeskont işlemlerine ayrı bir özen göstermek dikkatli ve detaylı bir şekilde yapılacak hesaplamalara ilişkin dayanak belgeleri sistemli ve düzenli bir şekilde saklamak yararlı olacaktır.
Vergi beyannamelerinin hazırlanması sırasında;
- Geçmiş yıl zararlarına ilişkin mahsup süresinin her bir zararın ait olduğu yıldan itibaren 5 yılla sınırlı olduğunu, bu süre içinde mahsup edilemeyen/edilmeyen zararların süre geçtikten sonra mahsubunun mümkün olmadığını,
- - Bu nedenle de her yılın beyannamesinde ilgili yılın zarar rakamının ayrı ayrı ve doğru bir şekilde yer almasına özellikle dikkat edilmesinin hayati olduğunu unutmamalıyız.
Vergisel yükümlülüklerimiz açısından ise;
- Yevmiye, Envanter ve Damga Vergisi Defterlerinin tasdikinin Vergi Usul Yasası gereği zorunlu olduğunu,
- - Tasdik işleminin: yeni defterler için Aralık ayı içinde; kullanılmaya devam edilecek defter için ise Ocak ayı içinde Noterlerce yaptırılması gerektiğini,
- - 2009 yılı defterlerinin kapanış tasdikinin ise en geç Ocak 2010 ayı içinde yaptırılması gerektiğini,
- - Defterlerin basım işleminin geciktirilmeden yerine getirilmesinin yasal zorunluluk olduğunu,
- - 2009 yılına ilişkin Kurumlar Vergisi Beyannamesinin 25 Nisan 2010 tarihine kadar bağlı bulunulan vergi dairesine verileceğini,
- - Beyanname üzerinden mahsubu gereken yıl içinde stopaj suretiyle ödenen vergilere ilişkin banka yazılarının temin edilmesi konusunda çok da geç kalınmamasının yararlı olacağını
hatırlatmak isteriz.
VERGİ KATEGORİSİ ALTINDA YER ALAN DİĞER MAKALELER
Yazan: Ersun Bayraktaroğlu / Vergi/Gayrimenkul Uzmanı
Yayın Tarihi: 05.03.2010
Doğru finansman alternatiflerini, doğru zamanlarda kullanmanın işletmelerin sürekliliğinde en önemli unsurlardan birisi olduğu en son yaşanan krizde... 
